Nakrycia głowy
Umundurowanie garnizonowe obowiązywało w Wojsku Polskim we wszystkich przypadkach poza ćwiczeniami w polu, manewrami oraz oczywiście wojną. Dla szeregowych można wyróżnić właściwie 2 odmiany munduru garnizonowego. Różniły się nieznacznie - tylko obuwiem i bronią boczną. W przypadku oficerów sprawa jest o wiele bardziej skomplikowana.
Narazie skupię się tylko na szeregowcach i częściowo podoficerach zawodowych.
Zacznijmy od góry. Nakryciem głowy do wszystkich rodzajów ubioru garnizonowego była rogatywka garnizonowa wz.35. Wyjątek stanowiły:
- 1,2,3 p.szwol. KOP i morski dywizjon żandarmerii gdzie używano okrągłych czapek garnizonowych.
- 49 Huculski pułk strzelców 11 Karpackiej Dywizji Piechoty gdzie do wystąpień o charakterze uroczystym, w czasie pełnienia służby inspekcyjnej i wartowniczej używano kapeluszy huculskich
- w 11 KDP do rogatywek przyczepiano pęk piór cietrzewich
- w dywizjach górskich rogatywkę z pękiem piór orlich a w czasie pełnienia służby inspekcyjnej i wartowniczej oraz wystąpień uroczystych używano kapeluszy podhalańskich.
Rogatywka garnizonowa
Jej wzór ustalono w 1935r. Otrzymała wtedy bardzo elegancki charakter poprzez usztywnienie daszka itp. Dla podoficerów i szeregowych czapka wykonana była z sukna natomiast dla oficerów z tkanin czesankowych (krepa, diagonal, kamgarn). Daszek wykonany z polerowanej skóry u oficerów, podchorążych i podchorążych zawodowych okuty ciemnooksydowaną blachą. Rogatywki oficerów obszyte były galonem srebrnym. Oficerowie starsi miejsce łączenia otoku z brytami bocznymi obszyte mieli podwójnym galonem a młodsi pojedynczym. Rogatywki chorążych obszyte były karmazynową taśmą bawełnianą. Otoki zarówno rogatywek garnizonowych jak i czapek okrągłych były barwne i odpowiadały barwie broni lub służby. (podział kolorów i przynależność do poszczególnych broni i pułków w dalszej części). Generałowie nie mieli barwnego otoku tylko w kolorze całej czapki a na nim wężyk generalski.
Czapka okrągła
Wzór czapek okrągłych ujednolicono w 1936 r. Daszki tych czapek były okuty niezależnie od stopnia a w miejscu łączenia brytów z denkiem była barwna wypustka w kolorze jak otok.
Kapelusz podhalański
Kapelusz tłoczony był z jednego kawałka filcu barwy ochronnej. Z lewej strony przyszyte było pióro orle, jastrzębie lub kani z pęczkiem puchu przytrzymywane broszą z emblematem pułków podhalańskich w kształcie białej swastyki (symbol ognia i słońca) z gałązką jedliny. Kapelusz huculski Również tłoczony z filcu, ozdobiony piórami białymi i ciemnobrunatnymi. Były to pióra cietrzewie lub farbowane i przycięte pióra kogucie. Pęczek przypięty był broszą z emblematem 11 KDP z krzyżem huculskim. Ogłowie obszyte było żółto - granatowym sznurkiem a szkarłatna podpinka nabijana gwoździkami i rozetkami z białego metalu. Kapelusze oficerskie obszywane były galonami jak w rogatywkach (oznaczając stopnie) a w podhalańskim zakończone były pętlicami i baryłkami. Oznaki stopni umieszczano na środku otoku pod orłem. Dla st. strzelców i podoficerów na karmazynowej podkładce a u oficerów wyszywanymi gwiazdkami - galony pełniły funkce reszty stopnia np. 3 gwiazdki i pojedynczy galon to kapitan a 3 gwiazdki i podwójny galon to półkownik. Orły na wszystkich czapkach garnizonowych były tego samego wzoru - wz.19 wykonane z metalu oksydowanego na stare srebro. Do wystąpień w szeregu, na warcie lub w czasie pełnienia służby podpinka rogatywki i okrągłej czapki musiała być zapięta pod brodą.
1. Rogatywka garnizonowa generalska.
2. Rogatywka garnizonowa oficera sztabowego (majora) piechoty.
3. Rogatywka garnizonowa oficera młodszego (porucznika) broni pancernej lub 23. p. uł.
4. Rogatywka garnizonowa st.szeregowca 13 p. uł.
5. Rogatywka garnizonowa podporucznika artylerii 11 KDP.
6. kapelusz podporucznika 49 Huculskiego p. s.
7. kapelusz podhalański oficera młodszego.
8. galon do kapelusza chorążego.
9. galon do kapelusza oficera sztabowego.
10. czapka okrągła garnizonowa oficera młodszego KOP.
11. czapka okrągła garnizonowa szwoleżera 1 p. szwol.
Barwy otoków
Barwy w Wojsku Polskim oznaczające broń lub służbę nie są przypadkowe. Wywodzą się z tak zwanego kodu broni i służb. Ustalony został tradycjami wojskowymi już od XVIII wieku. Np. barwy piechoty wywodzą się piechoty liniowej Królestwa Kongresowego - granatowy mundur z żółtymi wyłogami. Wtedy ustaliła się też kolejność barw - pierwsze pułki w dywizjach i brygadach były oznaczane amarantem, drugie kolorem białym, trzecie żółtym a czwarte niebieskim. Do barw wróce jeszcze przy omawianiu munduru oficerskiego, a wszczególności jego odmiany wieczorowej.
Granatowy - piechota, szkoły podchorążych piechoty, Korpus Kapelmistrzów, KOP, 19 p.uł.,Amarantowy - 1 p. szwol., 1, 7, 9, 10, 12, 20 p.uł., 1, 2, 3, 4 p.s.k., dywizjony rozpoznawcze 10 BK i Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej.
Biały - 2 p.szwol., 2, 11, 16, 22, 24 p.uł., 5, 6, 7, 8, p.s.k.
Ciemnożółty - 3 p. szwol., 8 p.uł., 9 p.s.k.
Jasnożółty - 3, 14 p.uł., 10 p.s.k.
Żółty - 17 i 27 p.uł.
Chabrowy - 4 i 18 p.uł.
Wiśniowy - 5 p.uł., służba zdrowia.
Błękitny - 6 p.uł., szwadrony taborów.
Różowy - 13 i 26 p.uł.
Szkarłatny - 15 i 25 p.uł., szwadrony pionierów, dywizjony p.panc 10 BK i WB Panc-Mot, żandarmeria, Krakusi.
Turkusowy - 21 p.uł.
Pomarańczowy - broń pancerna, 23 p.uł.
Ciemnozielony - artyleria.
Czarny - dyony artylerii konnej, saperzy, łączność, Korpus Oficerów Geografów, Korpus Kontrolerów.
Szafirowy - intendentura.
Malinowy - Korpus Audytorów.
Fioletowy - Kapelani wojskowi.
Adam Śliwa
Wyjaśnienie skrótów:
p.p. - pułk piechoty; p.uł - pułk ułanów; p. szwol. - pułk szwoleżerów; p.s.k. - pułk strzelców konnych; p.a.l. - pułk artylerii lekkiej, p.a.c. - pułk artylerii ciężkiej; p.a.n. - pułk artylerii najcięższej; d.a.k. - dywizjon artylerii konnej; p.S. - pułk strzelców; DP - Dywizja Piechoty; KDP - Karpacka Dywizja Piechoty; DPGór - Dywizja Piechoty Górskiej; p.s.p - pułk strzelców podhalańskich;
bibliografia:
St. Komornicki, Z. Bielecki, W. Bigoszewska, A. Jońca: Barwa i broń Wojska Polskiego 1939-1945 Barwa i broń, Warszawa 1990
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
