Historia PWK

W trakcie wojny polsko-bolszewickiej w walce o wolność i granice Polski uczestniczyły także kobiety. Jednakże po jej zakończeniu, do roku 1926, władze państwowe nie widziały potrzeby ich istnienia w czynnej służbie wojskowej. Wywoływało to spore rozgoryczenie, zwłaszcza, że dziewczęta pełniące funkcje w wojsku, spędziły swoje młode lata na wojnie, przeważnie nie prowadziły prywatnego życia i tym samym nie posiadały wykształcenia. Zatem poza armią czekała je nieciekawa przyszłość. Ostatecznie presja działaczek stała się tak duża, że powołana została Organizacja Przysposobienia Kobiet do Obrony Kraju (OPKdOK), której patronem stało się Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego.

W 1928 roku OPK dostało możliwość prowadzenia hufców w szkołach żeńskich i koedukacyjnych, a 30 grudnia 1931 roku resort oświaty zatwierdził program ich działania w szkołach. Z roku na rok Organizacja Przysposobienia Wojskowego Kobiet systematycznie się rozrastała. Przykładowo, na początku swojej działalności organizacja ta posiadała tylko 79 instruktorek, by w okolicach 1938 roku uzyskała liczbę 1577. W 1938 roku, gdy już było wiadome, że wojna niedługo się rozpocznie, Sejm uchwalił „Ustawę o powszechnym obowiązku wojskowym”. Na jej mocy, przy Państwowym Urzędzie Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego (PUWFiPW) utworzono Referat Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego Kobiet. Na mocy tej samej ustawy, 9 kwietnia 1938 roku, kobiety dostały pozwolenie na pomocniczą służbę w wojsku.

W międzyczasie dążono do ujednolicenia organizacji i przekształcenia w stowarzyszenie wyższej użyteczności. Udało się to dopiero 11 lutego 1939 roku, kiedy to powstało jednolite organizacyjnie Przysposobienie Wojskowe Kobiet. Jeszcze w tym samym roku powołano Pogotowia Przysposobienia Wojskowego Kobiet. Główne cele działalności PWK zostały nakreślone w sposób następujący:
„ a) Krzewienie i rozwijanie ducha obywatelskiego, przygotowanie moralne kobiet do współudziału w obronie państwa przez zaprawienie ich do działalności społecznej oraz szerzenie znajomości obowiązków ciążących na obywatelu w zakresie obrony kraju w czasie pokoju i w czasie wojny.
b) Podniesienie poziomu sprawności fizycznej kobiet.
c) Wybieranie kandydatek zdolnych do objęcia funkcji pomocniczych w wojsku i ich przygotowanie fachowe, przede wszystkim w służbach: sanitarnej, oświatowej, administracyjnej, łączności.
d) Przystosowanie w czasie pokoju organizacji społecznych, pracujących w powyższych działaniach, do zadań przypadających im w czasie wojny.” (P. Rozwadowski, s. 142.)

Oprócz całorocznej pracy edukacyjnej w Kołach Okręgowych, główny nacisk położono na szkolenia polowe. Podczas letnich obozów przysposabiano ochotniczki w dziedzinach przydatnych w wojsku, między innymi przeprowadzano szkolenie strzeleckie i inne ogólno wojskowe. Według szacunków do 1939 roku przez szeregi Organizacji PWK przewinęło się ok. 1 milion kobiet. W 1939 roku zarejestrowanych aktywnych uczestniczek było ponad 40 tys. Niestety, wybuch wojny przerwał prace nad doskonaleniem organizacji. Niemniej kobiety miały duży wpływ na szerzenie się w środowiskach nie związanych z wojskiem, patriotyzmu i obronności. Czyniły to poprzez rozliczne artykuły publikowane w popularnych czasopismach i wydawnictwach tematycznych. Działały także na rzecz podniesienia sprawności państwa.

Jedną z założycielek i wieloletnią Komendantką Naczelną Przysposobienia Wojskowego Kobiet była Maria Wittekówna (16 VII 1899 – 19 IV 1997). Swą służbę rozpoczęła jeszcze w czasie I wojny światowej, później kontynuowała ją w Ochotniczym Legionie Kobiet w czasie wojny bolszewickiej. W czasie II wojny była szefową Wojskowej Służby Kobiet powołanej w ramach AK. W 1992 roku jako pierwsza Polka otrzymała nominację generalską.